مقدمه
پلهاي قوسي بزر گر اه جايگزين طرح كارون 3 يكي ديگر از پروژههاي عظيم ميباشد كه طراحي، محاسبات، ساخت و نصب آن توسط شركت ماشينسازي اراك انجام شده است و ميتواند از جنبههاي مختلف مشروحه ذيل بهعنوان يكي از فعاليتهاي انجام شده در جهت توسعه تكنولوژي و تحقيقات در سالهاي1380 تا 1383شركت قرار گيرد:
اعتماد به نفس و جسارت مهندسي شركت در پذيرش طراحي، ساخت و نصب پروژه.
ثبت ركورد جديد براي كشور در صنعت پلسازي با طرح و ساخت و نصب پلي با دهانه قوس264 متر.بزرگترين دهانههاي پل طراحي شده در ايران توسط واحد مهندسي شركت قبل از اين پروژه پلهاي قوسي جهانآراء خرمشهر و يادگار امام آبادان بر روي رود كارون با دهانه 144 متر ميباشند.
اهميت روش نصب پروژه به لحاظ توپوگرافي محل اجراي پل.
محدوديت زماني و فشردگي آن در بخشهاي طراحي، ساخت و نصب.
استفاده از تخصص نيروهاي داخلي و امكانات موجود در تمامي فعاليتهاي پروژه.
صرفهجويي ارزي حدود (هشتصد هزار) دلار در طراحي كه با صرفهجوييهاي ارزي در عمليات ساخت و نصب اين مبلغ تا (پنج ميليون) دلار قابل پيشبيني ميباشد.
با توجه به حسن نيت مديران ارشد شركت توسعه منابع آب و نيروي ايران ايران نسبت به استفاده از توانمنديهاي داخلي دراحداث اين پل و بهدليل تجارب ارزنده شركت در طراحي، ساخت و نصب پلهاي بزرگ، مطالعه اوليه و تهيه پيشطرح از زمستان سال 1379در دستور كار اينشركت قرار گرفت و با تهيه چندين گزينه مختلف و بررسيهاي فني هر يك از طرحها، طرح نهايي پل اول تأييد گرديد.
اين پل در بالا دست سد كارون3 و بهمنظور برقراري و حفظ و ارتباط جاده خوزستان- شهركرد پس از آبگيري درياچه سد و بر روي درهاي به عمق حدود 250متر احداث گرديده است. كارفرماي اين پروژه مجري طرح كارون3و مشاركت شركتهاي رهآور- هگزا بهعنوان مشاورين كارفرما ميباشند. در بخش نصب علاوه بر مشاركت مهندسين مشاور ايراني ذكر شده، شركت واگنربيرو از كشور اتريش نيز مشاور اين پروژه ميباشد كه متأسفانه همكاري اين شركت در مراحل حساس و كليدي پاياني پروژه شايسته نبود و شركت ماشينسازياراك با اتكا به نيروي كاري و متخصص خود و با سعي و تلاش شبانه روزي عمليات نصب را با موفقيت و بدون حضور ناظر خارجي پروژه به پايان برد.
مشخصات فنی پل و نحوه اجرای آن
دهانه مياني و اصلي پل اول به صورت قوس از زير، با دهانه قوس 264=212 x81+91x متر، مركز تا مركز مفصلها 252 متر و خيز قوس 42متر است، دو دهانه 21 متري پيوسته بر روي پايههاي بتني در سمت راست و دو دهانه 12 و 18 متري پيوسته روي پايههاي بتني در سمت چپ آن قرار دارد و طول كل عرشه 336 متر و عرض8/11 متر با دو خط عبور و دو پياده رو در طرفين اجرا شده كه از نظر طول دهانه قوسي كه تاكنون در كشور اجرا شده است منحصر بهفرد ميباشد.
با توجه به دهانه بيش از 150متر پل و تأكيد آييننامهها و استانداردهاي جهاني، پل جهت بارهاي جانبي آناليز ديناميكي شده و طيفهاي زلزله ناقان و طبس مورد استفاده قرار گرفته است و حداكثر بازتابهاي ديناميكي سازه از قبيل نيروهاي داخلي اعضاء، تغيير مكانها و عكسالعملهاي تكيهگاهي به روش تحليل ديناميكي تاريخچه زماني انجام شد. برش پايه بهدست آمده براي كل سازه از روش تحليل ديناميكي طيفي با برش پايه محاسبه شده بروش استاتيكي معادل مقايسه و بازتابهاي محاسبه شده بر اساس روشهاي آييننامه زلزله 2800ايران اصلاح شدهاند.
بزرگترين دهانه پل زير قوسي موجود در كشور قبلاً پل قطور بوده است كه پل ارتباطي مسير راه آهن ايران- تركيه ميباشد. اين پل در حدود 30 سال پيش توسط يك شركت آمريكايي احداث گرديده است. با اتمام پروژه پل اول طرح كارون3، شركت ماشينسازي اراك طراح، سازنده و نصاب بزرگترين پل قوسي كشور و زير قوسي در خاورميانه شده است. (شکل)
در نهايت پس از اتمام عمليات نصب و تكميل سازه منحني قوس پل به صورت سهمي و سيستم خرپايي با ارتفاع 8 متر و عرض 9 متر با مقاطع قوطي شكل ميباشد. چهار مقطع طولي خرپا توسط مهاربنديهاي افقي و عمودي به يكديگر متصل و در طرفين با چهار مفصل بر روي فونداسيون قرار ميگيرند به عبارت ديگر قوس بهصورت دو مفصل طراحي شده است. عرشه پل به صورت تير مركب با چهار شاهتير طولي به دهانههاي 12، 18و21 متري است كه به تيرهاي عرضي قاب شده و توسط ستونها برروي قوس متكي ميباشد. عرشه پل به صورت دال بتني مسلح روي تيرهاي فلزي ميباشد. دو درز انبساط تيپ 140 M با قابليت حركت بعلاوه و منهاي 70 ميليمتر روي اولين پايههاي بتني طرفين دهانه قوس قرار گرفته است كه عرشه قوس را از عرشه دهانههاي كناري جدا ميسازد.
دو تيپ درز انبساط ساخت ماشينسازي اراك نيز دهانههاي كناري را از كولهها جدا ميسازد. ياتاقانهاي دهانههاي كناري از نوع نئوپرين تيپ2 ميباشد و ياتاقانهاي عرشه قوس در طرفين و در محل درز انبساط به صورت غلطكي طراحي و ساخته شد. كه جابجايي افقي آن در امتداد عرشه به وسيله چرخ دنده و شانههاي راهنما كنترل ميشود.
وزن كل قطعات فولادي پل شامل عرشه، ستونها، خرپايقوسو… حدود2500تن و جنس تمام مواد از نوع فولاد كورتندار با مقاومت بالا ميباشد.
در طرح پل، بارگذاري مطابق با نشريه139سازمان مديريت و برنامهريزي و آييننامه زلزله 2800 و بارگذاري 519 ايران و طراحي عناصر فلزي پل مطابق با استاندارد96 AASHTO صورت گرفته است. همچنين استاندارد شماره 10155 EN مطابق با DIN آلمان براي مواد كورتندار، استانداردهاي6916، 6915،6914 DIN جهت اتصالات و استاندارد5/1 ASWD جهت جوشكاري و نيز استاندارد ASTM براي موارد متفرقه، ملاك عمل قرار گرفته است.
در گروه فلزي و سازه ماشينسازي اراك تيم مهندسي و طراحي تشكيل و طراحي در پاييز1380آغاز شد. طراحي اوليه پل اول با دهانه مياني204متر از نوع زير قوسي در مدت2ماه بر اساس دادهها و نقشهبرداري انجام شده از طرف مشاور كارفرما، انجام و برآورد مواد شده و مواد مورد نياز سفارشگذاري شد و6 ماه پس از طراحي عمليات ساخت نيز با موارد رزرو شده موجود در شركت شروع شد.
نکته ی پایانی
اولين شوك پروژه فروردين ماه سال1381مبني بر اشتباه نقشه برداري و توقف كار عمليات طراحي و ساخت طي جلسهاي در تهران اعلام شد. پس از ميخكوبي مجدد و نقشهبرداري در سايت دهانه اصلي و مياني پل اول به 264 متر تغيير يافت، حدود 50 متر دهانه نقشهبرداري شده كوتاه گزارش داده شده بود. پس از دو ماه كار فشرده در دو شيفت كاري، تيم طراحي مجدداً طراحي و محاسبات اوليه گزينه مورد نظر را اصلاح و روند طراحي و محاسبات پروژه بهبود يافت. در اين زمان مواد سفارش شده قبلي به گمرك رسيده بود و اين در حالي بود كه طبق محاسبات جديد علاوه بر مواد خريداري شده 600 تن مواد ديگر مورد نياز بود. طراحي با محدوديتهاي مواد موجود خريداري شده و سفارش كسري پيگيري شد. براي جلوگيري از تأخير در اجراي پروژه تصميمگيري شد كه از مواد رسيده براي اولويتهاي اول نصب استفاده شود و مواد سفارش شده جديد براي اولويتهاي انتها و آخري استفاده گردد. همزمان با ادامه فعاليتهاي طراحي و تهيه نقشههاي ساخت و كنترلي، عمليات اوليه شامل قطعهزني، برشكاري، لبهسازي، خمكاري و سوراخكاري جهت بيش از 000،360 ( سيصد و شصت هزار) قطعه پل در دو كارگاه عمليات اوليه 1و2و دو كارگاه كمكي و به دنبال آن ساخت پس از تأخير طولاني مجدداً آغاز شد و با توجه به توقف ايجاد شده و پر شدن ظرفيت كارگاههاي پلسازي از پتانسيل كارگاههاي تحت فشار، تجهيزات پروژهاي استفاده شد. عليرغم مشكلات فراوان كارگاهي و تجهيزاتي پنلهاي4ِ،2،1و5 در تجهيزات پروژهاي و پنلهاي 11، 10، 9، 8، 7، 6، 4، 3 در پلسازي به ترتيب اولويت شروع و پيش مونتاژهاي صفحهاي پنلها نيز در كارگاه مذكور انجام شد.
عمليات ساخت عرشه پل اول نيز در كارگاههاي سازه به همراه ديگر متعلقات پل موازات با سازههاي پلسازي و تجهيزات پروژهاي ادامه داشت. جهت سادگي و تسريع در عمليات نصب اتصالات اعضاي اصلي به صورت تركيبي پيچ و مهره و جوش به طوريكه سه طرف قوطيها اتصالات اصطكاكي پيچ و مهره و بعد فوقاني آن به صورت جوش در محل طراحي شده بود.
حوزههای فعالیت وسپار
تجربه همکاری با صنایع مختلف، شناخت چالشهای هر پروژه و تعهد به کیفیت، وسپار را به شریکی قابل اعتماد در حوزههای گوناگون تبدیل کرده است
